Fumigacja ksiąg i aktów to specjalistyczna metoda dezynfekcji i konserwacji zbiorów archiwalnych, dokumentów oraz starych ksiąg, narażonych na szkodliwe działanie owadów, pleśni i mikroorganizmów. To proces niezbędny wszędzie tam, gdzie liczy się ochrona wartości historycznych, prawnych lub sentymentalnych.
Jeśli posiadasz archiwum, bibliotekę, kancelarię lub odziedziczyłeś domowy zbiór starych dokumentów – przeczytaj ten artykuł do końca. Dowiesz się:
Fumigacja ksiąg i aktów to bezpieczny i skuteczny proces usuwania szkodników, grzybów, bakterii oraz zarodników pleśni z dokumentów papierowych. Przeprowadza się ją za pomocą specjalistycznych środków w formie gazu lub pary, które penetrują strukturę materiału bez jego fizycznego uszkodzenia.
Jest to zabieg stosowany zarówno w dużych archiwach instytucjonalnych, jak i przy prywatnych zbiorach. Dzięki fumigacji można uratować cenne księgi, rękopisy, mapy, plany, testamenty czy akta notarialne, które z pozoru wydają się nienaruszone, ale w rzeczywistości są siedliskiem drobnoustrojów.
Papier to materiał organiczny – bardzo wrażliwy na warunki przechowywania. Wilgoć, temperatura i brak cyrkulacji powietrza tworzą idealne środowisko dla rozwoju grzybów, pleśni i szkodników, takich jak:
Fumigacja ksiąg i aktów to jedyny sposób, by usunąć te zagrożenia skutecznie i bezpiecznie dla samych dokumentów. Dezynfekcja powierzchniowa (np. przecieranie alkoholem) nie dociera do środka oprawy czy między kartki – dlatego jest niewystarczająca.
Zabieg powinien być wykonany, gdy pojawią się objawy biologicznego zanieczyszczenia, takie jak:
Fumigacja ksiąg i aktów bywa też obowiązkowa przy włączaniu zewnętrznych zbiorów do zasobów archiwów państwowych, muzeów czy bibliotek publicznych. Chroni to pozostałe dokumenty przed wtórnym zakażeniem.
Profesjonalna fumigacja ksiąg i aktów odbywa się w kilku krokach:
Eksperci oceniają rodzaj dokumentów, stopień skażenia i dobierają odpowiednią metodę fumigacji. Stare pergaminy, zbiory z metalowymi elementami lub kolorowymi ilustracjami wymagają szczególnej ostrożności.
Dokumenty są pakowane w specjalne pojemniki lub komory fumigacyjne. Eliminowany jest dostęp powietrza z zewnątrz.
Do zamkniętej przestrzeni wtłaczany jest gaz (np. tlenek etylenu, dwutlenek siarki) lub stosowane są pary wodne z dodatkami biobójczymi. Proces trwa od kilku godzin do kilku dni – w zależności od rodzaju skażenia.
Po zakończeniu fumigacji księgi i akta muszą zostać dokładnie wywietrzone i odgazowane, aby były bezpieczne dla użytkowników.
Zabieg kończy się raportem, który zawiera opis użytej metody i zalecenia dalszego przechowywania zbiorów.
Tak, fumigacja ksiąg i aktów przeprowadzona przez wykwalifikowany zespół i z użyciem atestowanych środków jest całkowicie bezpieczna. Gazy nie powodują uszkodzeń fizycznych, nie zmieniają koloru papieru, tuszu ani materiałów oprawy.
Co więcej, fumigacja ma działanie prewencyjne – zabezpiecza księgi przed kolejnymi atakami drobnoustrojów nawet przez kilka lat.
🔹 Archiwa, biblioteki i muzea🔹 Kancelarie prawne i notarialne🔹 Uczelnie i instytucje edukacyjne🔹 Rodziny posiadające domowe zbiory dokumentów, testamentów, kronik🔹 Kolekcjonerzy antykwariatów i starodruków
Nie ma znaczenia, czy zbiór liczy 1000 egzemplarzy, czy tylko kilka – fumigacja ksiąg i aktów chroni to, co często jest nie do odtworzenia.
